معمولاً وقتی صحبت از انگل‌های مشترک بین گربه‌ها و انسان‌ها می‌شود، نام توکسوپلاسما گوندی بیشتر به گوش می‌رسد. این انگل که تخمین زده می‌شود یک سوم جمعیت جهان را آلوده کرده باشد، به دلیل احتمال تغییر رفتار میزبان و پیامدهای مختلف آن برای سلامت انسان مورد توجه قرار گرفته است.
اما توکسوپلاسما تنها انگلی نیست که انسان‌ها و گربه‌ها ممکن است به آن مبتلا شوند.
یک تحقیق جدید که در مجله PLOS One منتشر شده، انگل تک‌یاخته‌ای دیگری به نام ژیاردیا دودنالیس را بررسی کرده است. محققان می‌گویند این مطالعه، بزرگترین بررسی انجام شده تا به امروز در مورد میزان شیوع این انگل در گربه‌های خانگی آمریکای شمالی است.
بیشتر عفونت‌های ناشی از این انگل بدون علامت هستند، اما در برخی موارد می‌توانند منجر به بیماری ژیاردیازیس در انسان‌ها و حیوانات شوند. این بیماری ممکن است علائمی مانند اسهال، درد شکم، ضعف و سایر نشانه‌های ناخوشی ایجاد کند. در حیوانات، عفونت می‌تواند در مواردی با اختلال رشد نیز همراه باشد.
در این مطالعه، محققان به سرپرستی مارگارت وینگرد، دامپزشک و نویسنده اول مقاله از مرکز تخصصی و اورژانس دامپزشکی VCA SouthPaws در ایالت ویرجینیا، بیش از ۱۵۷ هزار نمونه مدفوع گربه‌های خانگی جمع‌آوری شده در ایالات متحده و کانادا را بررسی کردند.
تقریباً از هر ۱۶ گربه، یک گربه به انگل آلوده بود
محققان با استفاده از آزمایش واکنش زنجیره‌ای پلیمراز (PCR)، ماده ژنتیکی انگل را در نمونه‌های مدفوع جستجو کردند.
نتایج نشان داد که از میان بیش از ۱۵۷ هزار نمونه بررسی شده، ۹۹۶۲ نمونه از نظر وجود G. duodenalis مثبت بودند. این رقم معادل نرخ شناسایی کلی ۶.۳ درصد است؛ یعنی تقریباً از هر ۱۶ گربه آزمایش شده، یک گربه نتیجه مثبت داشت.
البته مثبت بودن آزمایش به این معنا نیست که همه این گربه‌ها علائم بیماری داشته‌اند. همانطور که محققان اشاره می‌کنند، بسیاری از عفونت‌ها بدون علامت هستند.
نکته مهم دیگر این بود که همه انواع ژنتیکی این انگل از نظر احتمال انتقال به انسان یکسان نیستند.
از میان نمونه‌های مثبت، ۱۸۴۰ نمونه، معادل ۱۸.۵ درصد، حاوی گروه‌های ژنتیکی A یا B بودند؛ گروه‌هایی که قابلیت انتقال بین انسان و حیوان را دارند. به این ویژگی «قابلیت زئونوز» گفته می‌شود؛ یعنی عامل عفونی می‌تواند میان انسان‌ها و حیوانات منتقل شود.
در مجموع، حدود ۱.۲ درصد از تمام نمونه‌های بررسی شده حاوی انواعی از انگل بودند که احتمال انتقال آنها به انسان مطرح است.
کدام گربه‌ها بیشتر در معرض عفونت بودند؟
محققان پس از خبرگزاری دانشگاه بررسی نمونه‌ها، چند الگوی مرتبط با سن و جنس گربه‌ها شناسایی کردند.
به‌طور کلی، احتمال شناسایی انگل در گربه‌های نر اندکی بیشتر از گربه‌های ماده بود. همچنین گربه‌های جوان بیشتر از گربه‌های مسن به انگل آلوده بودند.
تفاوت میان بچه‌گربه‌ها و گربه‌های سالمند چشمگیرتر بود:
- بچه‌گربه‌ها: نرخ شناسایی انگل ۱۰.۷ درصد بود.
- گربه‌های ۱۰ ساله و بالاتر: نرخ شناسایی به ۱.۳ درصد کاهش می‌یافت.
بچه‌گربه‌ها همچنین بالاترین سهم از انواع ژنتیکی بالقوه قابل انتقال به انسان را داشتند؛ به‌طوری‌که ۱۹.۹ درصد از نمونه‌های مثبت در این گروه به گروه‌های ژنتیکی A یا B تعلق داشتند.
این تفاوت‌ها ممکن است چند توضیح داشته باشند. محققان احتمال می‌دهند گربه‌های مسن‌تر به دلیل مواجهه قبلی با انگل، ایمنی اکتسابی بیشتری پیدا کرده باشند. تفاوت در شیوه نگهداری، میزان فعالیت و فرصت تماس با محیط آلوده نیز می‌تواند نقش داشته باشد.
عقیم‌سازی و شیوه زندگی چه نقشی دارند؟
نتایج مطالعه نشان داد که گربه‌های بالغی که عقیم نشده بودند، به‌طور کلی بیشتر از گربه‌های عقیم شده حامل انگل بودند. با این حال، در بچه‌گربه‌ها الگوی متفاوتی مشاهده شد.
محققان احتمال می‌دهند این تفاوت‌ها تا حدی به شرایط زندگی گربه‌ها مربوط باشد.
برای مثال، گربه‌هایی که بیشتر در فضای باز رفت‌وآمد می‌کنند ممکن است فرصت بیشتری برای تماس با آب، خاک یا سطوح آلوده داشته باشند. رفتار پرسه زنی نیز می‌تواند میزان مواجهه با محیط‌های آلوده را افزایش دهد.
تفاوت‌های احتمالی در عملکرد سیستم ایمنی نیز ممکن است در میزان حساسیت به عفونت نقش داشته باشند.
با این حال، این توضیحات در حد فرضیه هستند. نتایج مطالعه به‌تنهایی ثابت نمی‌کنند که جنسیت یا عقیم‌سازی مستقیماً باعث افزایش یا کاهش احتمال عفونت می‌شود.
تفاوت جغرافیایی و فصلی؛ چرا زمستان اهمیت دارد؟
محل زندگی گربه‌ها نیز با تفاوت در میزان شناسایی انگل همراه بود.
در ایالات متحده، منطقه غرب میانه (Midwest) بالاترین نرخ شناسایی کلی انگل را داشت؛ به‌طوری‌که ۷.۸ درصد نمونه‌ها مثبت بودند.
در مقابل، در منطقه شمال شرقی آمریکا، سهم انواع بالقوه قابل انتقال به انسان در میان نمونه‌های مثبت بیشتر بود و به ۲۱.۶ درصد رسید.
اما یکی از یافته‌های جالب پژوهش به تغییرات فصلی مربوط می‌شد.
نرخ شناسایی انگل در تابستان به‌طور معناداری کمتر از زمستان بود:
- تابستان: ۴.۶ درصد
- زمستان: ۸.۱ درصد
به گفته پژوهشگران، این تفاوت ممکن است به شرایط محیطی و توانایی انگل برای زنده ماندن در محیط مربوط باشد.
کیست‌های G. duodenalis، یعنی شکل مقاوم انگل که می‌تواند در محیط باقی بماند، قادرند برای مدت طولانی در شرایط خنک و مرطوب زنده بمانند. در مقابل، محیط‌های گرم و خشک تابستانی ممکن است بقای آنها را کاهش دهند.
این موضوع می‌تواند توضیح دهد که چرا در نمونه‌های جمع‌آوری شده طی زمستان، انگل بیشتر شناسایی شده است.
البته افزایش نرخ شناسایی در زمستان به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که همه گربه‌ها در این فصل بیشتر در معرض عفونت قرار می‌گیرند. شرایط آب‌وهوایی، محل زندگی و سایر عوامل نیز ممکن است بر این الگو تأثیر بگذارند.
آیا این انگل می‌تواند از گربه به انسان منتقل شود؟
بله، برخی انواع ژنتیکی G. duodenalis می‌توانند انسان‌ها و حیوانات را آلوده کنند. با این حال، شناسایی انگل در گربه به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که انتقال حتماً اتفاق می‌افتد.