افزایش میانگین سنی افراد سیگاری، آمار را تغییر داده است، نه خطرناکتر شدن سیگار.
با وجود اینکه خطر مرگ مرتبط با استعمال دخانیات، پس از در نظر گرفتن دقیق سن افراد، تقریباً طی سه دهه گذشته تغییر چشمگیری نداشته است، اما مقایسههای رایج در طول سالیان این تصور را ایجاد کردهاند که شکاف مرگومیر بین افراد سیگاری و غیرسیگاری افزایش یافته است.
یک پژوهش جدید که در مجله PNAS Nexus منتشر شده، نشان میدهد که دلیل اصلی این برداشت اشتباه، تغییر سادهای در ترکیب جمعیتی سیگاریهاست: افرادی که همچنان سیگار میکشند، به طور میانگین مسنتر شدهاند.
پژوهشگران نزدیک به ۹۰۰ هزار بزرگسال را برای تقریباً ۳۰ سال مورد بررسی قرار دادند و دادههای یک پیمایش بزرگ سلامت را با سوابق ملی مرگومیر تطبیق دادند. زمانی که افراد سیگاری و غیرسیگاری همسن با یکدیگر مقایسه شدند، تفاوت مرگومیر مرتبط با سیگار بین اواخر دهه ۱۹۸۰ و سالهای ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۳ تغییر قابل توجهی نداشت؛ درحالیکه مقایسههای استاندارد، افزایش چشمگیری را نشان میدادند.
علت این تفاوت آن است که نسلهای جوانتر کمتر به سیگار روی آوردهاند یا بیشتر آن را ترک کردهاند. در نتیجه، جمعیت افرادی که هنوز سیگار میکشند، به سمت سنین بالاتر متمایل شده است. از آنجا که خطر مرگ با افزایش سن، صرفنظر از وضعیت سیگار کشیدن، به شدت عصر بلاگ افزایش مییابد، پیرتر شدن جمعیت سیگاریها میتواند به تنهایی باعث بزرگتر به نظر رسیدن فاصله مرگومیر شود.
برای مثال، در سال ۲۰۱۳، ۵۹ درصد از افرادی که در طول زندگی خود سیگار کشیده بودند، بیش از ۵۰ سال داشتند؛ درحالیکه این رقم در سال ۱۹۸۷ حدود ۴۲ درصد بود.
آیا سیگار واقعاً کشندهتر شده است؟ دادههای سه دهه چه میگویند؟
دادههای این مطالعه از پیمایش ملی مصاحبه سلامت آمریکا (NHIS) در فاصله سالهای ۱۹۸۷ تا ۲۰۱۳ به دست آمد و با اطلاعات مرگومیر تا سال ۲۰۱۸ مرتبط شد.
نمونه نهایی شامل ۸۹۲,۹۰۸ فرد بزرگسال ۲۵ تا ۸۴ ساله بود. پژوهشگران افراد را بر اساس سابقه مصرف سیگار دستهبندی کردند و مرگومیر آنها را طی پنج سال پس از انجام پیمایش بررسی کردند.
ابتدا پژوهشگران همان نوع تحلیلی را انجام دادند که در مطالعات قبلی نیز استفاده شده بود. نتیجه، همان الگوی نگرانکننده را نشان داد: اختلاف خطر مرگ پنجساله میان سیگاریهای فعلی و افرادی که هرگز سیگار نکشیده بودند از حدود ۳.۴ درصد به ۴.۹ درصد افزایش یافته بود؛ یعنی افزایشی حدود ۴۴ درصدی در این برآورد.
اما پژوهشگران سپس سؤال دقیقتری مطرح کردند:
آیا خطر اضافی مرگ ناشی از سیگار برای یک فرد همسن، مثلاً یک فرد ۵۵ ساله، واقعاً در سالهای ۲۰۱۰ بیشتر از یک فرد ۵۵ ساله در دهه ۱۹۸۰ بوده است؟
برای پاسخ، دادهها به سه دوره تقسیم شدند:
- ۱۹۸۷ تا ۱۹۹۵
- ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۴
- ۲۰۰۵ تا ۲۰۱۳
سپس سیگاریها و غیرسیگاریها در گروههای سنی جداگانه با یکدیگر مقایسه شدند.
نتیجه قابل توجه بود: اختلاف مرگومیر مرتبط با سیگار در هر گروه سنی طی این سه دوره تغییر چشمگیری نداشت. در بسیاری از سنین، خطر مرگ سیگاریها همچنان بسیار بیشتر از غیرسیگاریها بود؛ برای نمونه، در افراد ۶۰ تا ۶۴ ساله، خطر مرگ پنجساله در افراد هرگز سیگار نکشیده کمتر از ۵ درصد و در سیگاریهای فعلی بیش از ۱۰ درصد بود.
بنابراین، مسئله افزایش خطر سیگار در یک سن مشخص نبود؛ بلکه ترکیب سنی جمعیت سیگاریها تغییر کرده بود.
سیگاریهای مسنتر، نه خطرناکتر شدن سیگار، اعداد را تغییر دادند
خطر مرگ با افزایش سن به شدت بالا میرود. بنابراین اگر جمعیت سیگاریها به تدریج مسنتر شود، حتی بدون هیچ تغییری در اثر خود سیگار، مقایسه کلی میتواند فاصله بیشتری میان سیگاریها و غیرسیگاریها نشان دهد.
پژوهشگران برای بررسی این موضوع از چند روش آماری استفاده کردند تا اثر افزایش سن جمعیت سیگاریها را از تغییر واقعی در رابطه میان سیگار و مرگومیر جدا کنند.
در یکی از تحلیلها، توزیع سنی جمعیت را به شکلی تنظیم کردند که مشابه سالهای ۱۹۸۷ تا ۱۹۹۰ باقی بماند. این کار باعث شد افزایش ظاهری خطر مرگ در سیگاریهای فعلی ۶۳ درصد کمتر شود. در مورد افرادی که در طول زندگی خود سیگار کشیده بودند نیز این فاصله اندکی کاهش یافت.
دو تحلیل دیگر نیز به نتایج مشابهی رسیدند. در یکی از روشها، تغییرات جمعیت سنی حدود ۷۸ تا ۸۲ درصد از افزایش مشاهده شده در ارتباط سیگار و مرگومیر را توضیح میداد. در روش سوم، این سهم حدود ۶۰ درصد برای سیگاریهای فعلی و ۹۰ درصد برای افرادی که در طول زندگی سیگار کشیده بودند برآورد شد.
این یافتهها نشان میدهند که بخش عمده افزایش ظاهری در خطر مرگ مرتبط با سیگار، ناشی از تغییر در ساختار سنی افرادی است که همچنان سیگار میکشند.
سیگاریها در سالهای اخیر محرومیتهای بیشتری داشتهاند، اما این موضوع روند را توضیح نمیدهد
پژوهشگران همچنین بررسی کردند که آیا سیگاریهای سالهای اخیر ممکن است از نظر ویژگیهای اجتماعی و سلامت، گروه پرخطرتر و متفاوتی نسبت به سیگاریهای دهههای گذشته باشند.
در سالهای جدیدتر، سیگاریها در مقایسه با غیرسیگاریها بیشتر احتمال داشت:
- تحصیلات پایینتری داشته باشند؛
- سلامت خود را نامطلوبتر ارزیابی کنند؛
- و پریشانی روانشناختی بیشتری گزارش کنند.
این تفاوتها نیز در طول زمان بیشتر شده بود.
اما وقتی پژوهشگران تحصیلات و سلامت خود گزارش شده را در مدلهای آماری وارد کردند، فاصله مرگومیر مخصوص هر سن تغییر چندانی نکرد.
برای مثال، در یک گروه سنی، تغییرات سطح تحصیلات تنها حدود ۰.۳ واحد درصد به اختلاف مرگومیر اضافه میکرد؛ درحالیکه اختلاف مرتبط با سیگار در همان گروه حدود ۶.۶ واحد درصد بود.
بنابراین، اگرچه سیگاریهای سالهای اخیر ممکن است از برخی جهات در معرض محرومیتها و مشکلات سلامت بیشتری قرار داشته باشند، این عوامل نمیتوانند بخش اصلی افزایش ظاهری فاصله مرگومیر را توضیح دهند.
جمعیتهای مسنتر میتوانند برآورد خطر بیماریهای